آصف علی زرداری دی "ایگونیسٹک پالیٹکس" .......... مشتاق گاݙی

 · 

آصف علی زرداری دی "ایگونیسٹک پالیٹکس"

اڄوکے سیاسی ہیجان دے ماحول وچ سیاست تے سیاست دانیں سانگے کوئی "اکیڈیمک" ڳالھ کرݨ اوکھا لڳدے۔ اے اصول آصف علی زرداری تے سروں پَھٻدے۔ اوندے پورے جیوݨ وچ اوندی ایتلی کردار کشی تھئی هط، ایتلے "کلیشے" بݨائے ڳئین، ایتلاں افواہیں کھنڈیاں ڳئین جو اینجحی دُدھݨ بݨی ہے جیندے وچ آصف علی زرداری دے پولیٹیکل کیرئیر دی درست پرکھ پرچول ٻہوں اوکھی تھی ویندی ہے۔

آصف علی زرداری دی پالیٹکس دی سرت سنڄاݨ کنوں پیلھوں ساکوں پالیٹکس دے ݙو تھیوریز [درشنیں) کوں چیتے رکھݨا پوسی۔

ہک درشن (تھیوری۔ پرسپیکٹو) کارل شمٹ دا ہے۔ اوندے موجب ہر او ایشو تے جھیڑا جیڑھا سڄݨ دشمن دی ونڈ بݨا ݙیوے، آپت تے اپرپ دا وَکھرپ گھن آندے او پولیٹیکل ہوندے۔ کارل شمٹ سانگے پالیٹکس دا فیلڈ شدید جانبداری تے ݙونگھے جذبات دا فیلڈ ہوندے۔ جیویں پراݨا آکھاݨ ہے جو دشمن دا دوست وی دشمن بݨ ویندے۔

ݙوجھی پاسیوں ہک ٻیا جرمن پولیٹکل فلاسفر ہیبر میس ہے۔ او آہدے جو پالیٹکس تے خاص کر ڈیموکریٹک پالیٹکس وچ جذبات دی بجائے کمونیکشن تے ڈائیلاگ اتم ہوندن۔ ایں کمونیکشن تے ڈایئلاگ نال چھیکڑ وچ ہک اینجھا اتفاق۔ کنسینس نکلدے جیندے نال پالیٹکس تے سوسائٹی اڳوں ودھن۔

ݙوجھے شبدیں وچ کارل شمٹ پاسیوں پالیٹکس کوں " شدید جانبداری تے جذبات" دا فیلڈ سمجھیا ویندے۔ سیاست تے جنگ ہکو سنواں بݨ ویندن۔ ٻئی پاسیوں ہیبر میس موجب دلیل، ڳالھ کمہاڑ، سمجھݨ سمجھاوݨ پالیٹکس کوں اڳوں ودھاوݨ دے سَندر سلو ہن جیڑھے یورپ دی "اینلائٹمنٹ" "ماڈرنائزیشن" پچھوں اُتم ہن تے انہیں نال اڳونہاں سوشل آرڈر چلسی۔

انہیں ݙو انتہائی پرسپیکٹوز۔ درشنیں وچالے ہک تریجھی پوزیشن ہے جینکوں "ایگونیسٹک پالیٹکس" آکھیا ویندے۔ ایگون یونان دا سپورٹس (کھیݙ) دا ہک دیوتا ہے۔ ایگون دا مطلب ہے مقابلہ کرو، ڈٹ کنیں مقابلہ کرو، ہک ٻئے کوں پورا چیلنج کرو۔جیت دی سٹریٹجی بݨاؤ، مخالف دی کمزوری نال کھیݙو۔ ایں سبھ دے باوجود کھیݙ کوں جیوݨ موت دا مسئلہ نہ بݨاؤ۔ مخالف دا آدر رکھو۔ جیت ہار نال کٹھے ٹردے ریہو۔

ایگونئیزم کارل شمٹ تے ہیبر میس دے ݙو انتہائی تھیوریز دا "سینتھئسس" ہے۔ کارل شمٹ دے آکھے ہوئے اصول موجب ایندے وچ مقابلہ ہے، جذبات دی پرفارمینس ہے، کھیݙ دے داؤ پیچ ہن ۔ ݙوجھی پاسیوں ہیبر میس دے دلیل تے ڳالھ مہاڑ کوں ایگونئیزم ہک پریتی جاہ ݙیندے تے اینکوں اڄوکی ڈیموکریسی دی بݨیاد سمجھدے۔

ہݨ جے اساں آصف علی زرداری دے پولیٹیکل کیرئر کوں ݙیکھوں تاں او ایگنونیسٹک پالیٹکس دا ہک ماڈل ہے۔ ایندے وچ سٹرگل ہے، چیلنج ہے، مقابلہ ہے۔ پر اے سٹرگل تے مقابلہ کݙاھیں وی جیوݨ مرݨ دا مسئلہ نئیں۔ مخالف دا ہک خاص آدر ہے۔ اوندی انسانیت کنیں انکار نئیں۔

ایں سانگے ٻہوں کجھ لکھیا ونڄ سڳدے پر میں اپݨی ڳالھ کوں چھیکڑ وچ ایں "اَبزرویشن" تے ُمکیساں جو پاکستان دی پالیٹکس جیڑھی "ڈیمویٹک ٹرانزیشن" دا پندھ کریندی پئی ہے، ایں صورتحال وچ آصف علی زرداری تے اوندی پالیٹکس وادی سندھ دے لوکیں تے نیٹوز کیتے ہک سوبھ ہے۔

Baloch Secession Claims and Fractured Federalism in Pakistan “The Course of Recognition and Reconciliation... Mushtaq Gaadi

Baloch Secession Claims and Fractured Federalism in Pakistan
“The Course of Recognition and Reconciliation”

Mushtaq Gaadi

At very outset, I would like to make a few explanatory statements. First, I am here concerned with the politics of identity and rights in the context of Balochistan in terms of the imperatives of recognition . As Charles Taylor says that “our identity is partly shaped by recognition or its absence, often by misrecognition of others ”. Secondly, misrecognition or non-recognition represents the denial of the humanity of others and thus breeds violence and oppression. Frantz Fanon, the celebrated post-colonial theorist, says that misrecognition constitutes a harm of the same order as exploitation, injustice and inequalities . Thirdly, democratic values and equality of individuals or collectivities (such as ethnic minorities, women, marginalized caste groups, etc.) cannot be realized without reciprocal recognition. Fourthly, the claims for secession are mostly the product of situations in which claimants experience absolute kind of non-recognition or what the German classical philosopher Hegel says the dialectics of master and slave .

1. Balochistan as the case of persistent misrecognition

Misrecognition is mostly understood in its association with recognition. However, empirically, misrecognition needs to be dealt separately in order to fully understand its potential harm or damage to individuals or collective groups. Therefore, I would elaborate a bit what does generally constitute misrecognition prior to particularizing it in the context of Balochistan.

Axel Honneth, the renowned German critical thinker, classifies misrecognition into three distinct forms. The first form of misrecognition corresponds to attacks on the physical integrity of individuals. Torture and rape are some classical examples of such misrecognition. It is usually aimed at depriving the target person from control over his body and subsequent loss of self-certainty and confidence. The second form of misrecognition entails the denial of one’s rights. These rights correspond to the equality of social status, political representation and economic opportunities. Thirdly, individuals or groups can be misrecognized if their distinct life style and ethical values are overlooked or stigmatized in very systemic fashion .

A cursory survey of the situation in Balochistan is even enough to empirically confirm the prevalence of extreme misrecognition. The incidents of disappearance and dumping of mutilated bodies is no more a secret as they have been widely reported in national press and noted by various human rights bodies . On the other hand, we also see the killing of settlers and migrants from Punjab by Baloch militant organizations . The net result is the denial of the humanity in general as well as the mounting brutalization of ground situation.

Notwithstanding very rich in natural resources along with highly thin demography , majority of Baloch dominated districts in the province are extremely poor and deprived of basic civic facilities. As per the recent report of Social Policy and Development Center (SPDC), Balochistan tops the poverty list with 45.68 percent of its population living below the poverty line . On the other hand, Baloch nationalist leaders apprehend that the on-going mega development projects, such as the construction of Gawadar Port, transnational energy pipelines and trade corridor, would reduce them into worthless minority in their own native areas. This apprehension is very difficult to change without granting certain constitutional guarantees with respect to maintaining present demographic balance.

The case of misrecognition in terms of lifestyle and cultural and ethical values is the most intriguing one. A significant proportion of Baloch population still lives in tribal setting. In fact, Baloch tribal territories are the center stage of insurgency and militant resistance. While Baloch tribes pay high esteem to their notions of territorial sovereignty, tradition of Jirga and other customs, the views of ruling urban elites and modernizing middle classes in the rest of Pakistan are entirely opposite. They consider Baloch tribal system as the remnants of past and customs and traditions of Baloch people archaic and politically oppressive.

Without acknowledging pluralism as the basis of mutual existence and political dialogue, there is little hope to ending the present state of misrecognition and prevalent violence in Balochistan.

2. Imperatives of reconciliation: reciprocal recognition and redistribution

Since the recent return of parliamentary and federal democracy in Pakistan, reconciliation has become the buzz word among ruling political elites and circles of policy makers of the country. However, practically, the concept is often understood as political compromise and tactical accommodation of dissenting ethnic and regional voices.

The case of Balochistan is no more different. The PPP government formulated a reform package Aghaz-e-Haqooq-e-Balochistan. It was aimed to undertake several constitutional, political and economic measures to address the long standing grievances of Balochistan. Although partially successful in terms of providing some economic and financial relief to the restive province but it couldn't its political objectives. Political violence from both separatist militants and state agencies has not been stopped. Practically, there are no signs of political dialogue leading towards durable reconciliation between present adversaries.

The experience across the world shows that reconciliation is primarily the matter of justice which can be then further divided into three sub-categories, namely recognition, redistribution and representation. Without simultaneously attending these three imperatives, the prospects for the success of reconciliation remain shadowy.

At the risk of reduction, I propose the following three non-linear steps to march towards the course of reconciliation in Balochistan.

a) Establishment of Balochistan Truth Commission

b) Redistributive justice mechanism

c) Incorporation of consociational elements into federal design

3. Conclusion

I would like to conclude this presentation by quoting an observation of Ghaus Bakhash Bizenjo, the late veteran Baloch nationalist leader who acquired the public title of the Father of Dialogue and Democracy due to his refusal to endorse Baloch secessionist claim as well as his support for parliamentary federal democracy. He made the said observation in the context of his persistent dialogue with political leaders of hegemonic Punjab. He says,

“This is my last effort. I have been at this exercise for the last ten years since our release from Hyderabad jail. I have been frequently going to Punjab and trying to persuade the leaders of Punjab to read the writing on the wall. I have been pleading with them from every platform I have had access, to join the struggle of the smaller nationalities for their legitimate rights; rather to assume the lead in winning the confidence of the smaller nationalities by acknowledging their rights without any reservation.

The apathy shown by the ruling classes sometimes lead me to think that the position taken by my comrade (secession ) and which I have been dismissing as subjective is perhaps not so. On the contrary, I now tend to ask myself: am I the victim of a flawed line of thinking? …. The intelligentsia and the thinking segments of the smaller nationalities are finding it increasingly difficult to bear the persistent denial and suppression of their rights…They argue and I cannot but agree that no one can or will tolerate a life of slavery for all times. ”

To conclude it, I would interpret the observation of Mir Ghaus Buksh Bizenjo with the help of the concept of strategic misrecognition. Strategic misrecognition is defined as the product of “a calculus of force-relationships” in which institutional power acquires isolation from an environment and thus strives to gain a mastery of time through an autonomous foundation. So I would question whether the present deadly struggle going on in Balochistan is not the reflection of a calculus of force-relationship? Has not it acquired its own foundation isolated from the environment of enmity and premised upon the dialectics of master and slave? (This brief paper was read in UNDP Conference on Federalism in Pakistan in 2015)

سنڄاݨ دا سوال تے سرائیکی سیاست ۔۔۔۔ شاکا سانگھڑی

 

سنڄاݨ دا سوال تے سرائیکی سیاست

شاکا سانگھڑی

سنڄاݨ دے ݙو مرحلے ہوندن۔ ہک اپݨے آپ دی سنڄاݨ جو اساں کیا ہئیں؟ آپݨے آپ دی بطور سرائیکی سنڄاݨ وچ ساکوں چار ݙہاکے لڳ ڳئین۔ اے ہزاراں سالیں آلی مِتھ میں نئیں منیدا۔ لوکیں کوں سرائیکی سنڄاݨ کریندا اساں اکھیں نال ݙٹھی ٻیٹھے ہئیں۔ ساݙے ویلھے سرائیکی دا لفظ کݙاھیں کݙاھیں کنیں پوندا۔ایں کنیں پیلھوں ملتانی تے سرائیکی دے لفظیں دا جھیڑا ہئی۔) میں اے وی نئیں آہدا جو ساݙا وجود ای کائیں نہی۔ ٻولی، جغرافیہ تے تاریخ ہوندیں ہوئیں وی ساکوں اپݨے انج وجود دی سنڄاݨ نہی۔ کیوں؟ اے انج سوال ہے، ڳالھ دریگھی تھی ویسی۔

اپݨے آپ دی، اپݨے وکھرپ دی، آپݨے سرائیکی ہووݨ دی سنڄاݨ اساں ہݨ گھن گیدھی ہے۔ سرائیکی ٻولی مردم شماری وچ شامل ہے، سرائیکی زبان دے ڈیپارٹمنٹ ہن، یونیورسٹیں کالجیں وچ پڑھائی ویندی ہے۔کتاباں لکھیندیاں پئین، انہیں کوں ایوارڈ ملدے پئین۔ اساں اے مرحلہ ٹپ ڳئے ہئیں۔سنڄاݨ دی جیڑھی ساݙی اپݨے آپ نال نسبت ہئی، او اساں بݨا گیدھی ہے۔

سنڄاݨ دی ݙوجھی نسبت ہمیش غیر نال ہوندی ہے۔ غیر سڄݨ دشمن ݙوھیں ہوندن پر او چھیکڑ وچ ہوندے غیر ہن۔ سنڄاݨ دی غیر نال اے نسبت ہمیش سیاسی ہوندی ہے۔ قریبی رشتیں وچ وی اے غیر دا سوال نئیں مکدا۔ ماء پیو تے اولاد، ذال پئے، بھیݨ بھرا جیتلے وی قریبی سانگے ہوون، جیتلا وی آپت دا پیار ہووے پر حقوق تے ذمیواری دا (سیاسی) سوال تاں اتھاں وی آویندے۔ اساں جیتلا آکھوں ماءپیو تے اولاد یا ذال پئے ہکو کجھ ہوندن، پر او وت وی ہک نئیں ہوندے۔ (They are our intimate others)

قومی سنڄاݨ وچ تاں غیر نال نسبت دا سوال ہوندا ای سدھا سنواں سیاسی ہے۔ ایندے وچ تاں قریبی رشتیں جہیں کئی قربت وی نئیں ہوندی۔ قومی سنڄاݨ دا سیاسی سوال خودمختیاری دا ہوندے۔ اساں سرائیکیں کیتے عملی طور خودمختیاری دا مطلب سرائیکی صوبہ ہے۔ سرائیکی صوبہ اساں خلا وچ نئیں گھن سڳدے۔ جے اساݙا قومی سیاسی مطالبہ جی ایم سید یاخیر بخش مری وانگ ہک پاکستانی ریاست کنیں انج کئی دیش یا وطن گھنݨا ہوندا تاں وت تاں کم سدھا ہئی۔ نہ کہیں نال غرض رکھو تے نہ واسطہ۔ٻس اپݨے کم تے لڳے ریہو۔ مین سٹریم پالیٹکس وچ کیا تھیندے، اوندے نال کیہاں واسطہ۔

اساں ہک انج دیش یا سٹیٹ نئیں گھنݨی، اساں ہک صوبہ گھنݨے (جے میں مقصد بارے بھلدا نئیں پیا تاں)۔ ایں مدعے وچ ساݙے کئی شریکے ہن۔ پنجابیں نال سدھا سنواں شریکا ہے۔ پختونیں، بلوچیں، سندھیں نال ٻئی طرانح دا شریکا ہے۔ جے تائیں ساݙے صوبے دا حق اے قوماں نئیں منیداں اوں ویلھے تائیں صوبہ نئیں بݨ سڳدا۔ صوبہ پارلیمنٹ وچ بݨسی تے پارلیمنٹ وچ انہیں سبھیں قومیں دے نمائندے ہن۔ وت جے پارلیمنٹ دا مرحلہ وی گذر ونڄے تاں پروسیجرز موجباڳوں پنجاب اسمبلی کنیں وی ݙو ترہائی اکثریت چاہدی ہے۔مطلب پنجابیں کنیں وی منواوݨے۔

اے سبھ کم کیویں تھیسی تے کون کر سڳدے؟ کیا ساݙی اڄ کوئی اینجھی قوم پرست سیاسی جماعت ہے جیڑھی سرائیکی وسیب وچ اکثریت نال الیکشن وی جیت ونڄے تے وت ٻنہیں قومیں دے نمائندیں کوں وی قائل کر گھنے جو او ایتلے وݙے آئینی تے پارلیمانی پروسس وچ ساݙا ساتھ ݙیون؟ جے ہے تاں ݙسو! میکوں تاں ہک سیٹ جیتݨ آلا وی کئی قوم پرست گروپ نئیں لڳدا۔ جے اے اڳلے کئی ݙہاکیں تائیں وی لڳے رہون تاں الیکشن نہ جیت سڳسسن۔

ساݙے واسطے ہݨ پریکٹیکل تے ورک ایبل راہ کیا ہے؟ صوبہ کیتے ساݙا اڄوکا وݙا ہتھیار ووٹ ہے۔ساݙے سبھیں شریکیں کوں اساں کنیں ووٹ چاہیدے۔پنجاب دی مسلم لیگ نواز شریف کوں اقتدار کیتے سرائیکی وسیب دا ووٹ چاہیدا ہے۔ سندھ دی پیپلز پارٹی کوں وی اساں کنیں ووٹ چاہیدا ہے۔ پی ٹی آئی (ڄاݨ نئیں اے کتھوں دی ہے؟) کوں وی اساں کنیں ووٹ چاہیدا ہے۔ پی ٹی آئی صوبہ دے انتخابی وعدے نال گورنمنٹ وچ ہے تے صوبہ دا اتا پتا نئیں۔ مسلم لیگ نواز شریف تاں ساݙی سدھی سنویں وَیری ہے۔ بچ بچا کنیں ہک پیپلز پارٹی بچدی ہے جیڑھی اپݨے مفاد تے غرض راہوں (اتھاں میں مفاد تے غرض ای لکھے) ساݙے صوبہ دے مطالبے نال مثبت نسبت رکھدی ہے۔ پیپلز پارٹی دی ایں غرض وچ ساݙا ووٹ تاں شامل ہے ای ہے پر نال ای پنجاب دی ونڈ اوندے کیتے ہر حوالے نال سوٹ ایبل ہے۔ایہا سوٹ۔ایبلٹی ہے جو اوں 2012 وچ انج صوبہ دا آئینی تے پارلیمانی منڈھ ٻدھا۔ اے کم ووٹ کنیں ودھ غرض نال جڑیا ہویا ہئی۔ جے چھڑی ووٹ دی غرض ہوندی تاں 2013 وچ تاں سرائیکی وسیب وچ اونکوں صوبہ کیتے کوئی ووٹ نہی ملیا۔ اینویں ای 2018 دے الیکشن وچ وی جنوبی پنجاب صوبہ محاذ تے پی ٹی آئی کوں وݙی اکثریت ملی۔ ٻیا تے ٻیا صوبہ دا نعرہ لاوݨ تے اوندے کیتے کم کرݨ آلے سید یوسف رضا گیلانی کوں وی جیت نہ تھئی۔

پیپلز پارٹی دی سرائیکی وسیب نال غرض چھڑی ووٹ دی نئیں۔ او تاں ہر پارٹی دی ہے۔ جے تساݙے آکھے موجب پیپلز پارٹی اپݨی روح وچ سندھی پارٹی ہے تاں سندھ دی پنجاب دی ونڈ وچ دلچسپی یا غرض ووٹ کنیں اڳوں ہے۔ پیپلز پارٹی ساݙی دوست نہ ہوسی، سندھی ساݙ ے دوست نہ ہوسن، پختون تے اے۔این۔پی ساݙے دوست نہ ہوسن، محمود اچکزئی تے اوندی پارٹی وی ساݙی دوست نہ ہوسی، اے سبھے ساݙے شریکے ہوسن۔ پر انہیں دی اپݨے وݙے مخالف پنجاب دی ونݙ وچ تاں غرض ہے۔ ایہا غرض ہے جو محمود اچکزئی جیتلا وی نواز شریف دا ساتھی بݨے پر کہیں جلسے وچ سرائیکی دی ڳالھ کرݨ نئیں بھلدا۔ جݙاں پونم بݨی تے پختونیں، بلوچیں تے سندھیں سرائیکیں کوں پنجویں قوم منیا تاں اوں ویلھے انہیں کوں ووٹ دی کیڑھی غرض ہئی۔ آمر مشرف جݙاں سرائیکی دا ایشو چاتا تاں اوندی وی ووٹ کنیں ودھ اپݨے دشمن نواز شریف تے اوندی پاور بیس کوں کمزور کرݨ ہئی۔

آہدن دشمن دا دشمن سڄݨ ہوندے۔ سیاست دی شطرنج وچ تاں سروں ایہو ای اصول چلدے۔ ایں اصول سانگے ساکوں اڄ پیپلز پارٹی ودھ سوٹ کریندی ہے۔ جے اونکوں سرائیکی وسیب دی حمایت مل ڳئی تاں او اپݨی غرض، مفاد کیتے پنجاب دی ونڈ دے ایجنڈے کوں ودھیسی۔ ساݙی پیپلز پارٹی، سندھیں، پختونیں، بلوچیں نال ایں سانجھے مفاد دی نسبت ہے جیندی اساں سنڄاݨ کرݨی ہے تے اپݨا سیاسی چݨاؤ کرݨے۔

سݨ سانول میر مہاندڑا ۔۔۔۔۔ عزیز شاہد

 

    

سݨ سانول مِیر مُہاندڑا

اساں پیت پریت دے پاندھڑی

ساݙے مونڈھیں مُونجھ مہار

اساں اندر تئیں مَن مونجھڑے

ساݙے لب تے کِھل مُسکار

ساݙے گزرن پل پل اوکھڑے

سر سَو سَو وہم وِچار

ساݙی سِک دے اپنے سیدھڑے

اساں اپݨی مستی تار

اساں وَسدی من دے واسڑی

ساݙے رشتے پار اُروار

اساں کمی در دے ٻانڑھیں

اساں فصلیں دے لئی ہار

ساکوں لگڑا عشق رنجھٹیڑا

ساݙی دھرتی ہیر کنوار

اساں تھل دامان دے جھومری

ساݙے نال اے وقت وِنگار

ساݙے گل وچ لُنگیاں لالڑیاں

اساں پِڑ دے ہار سنگار

ساڈے ہتھ اِچ چُپ دیاں چپڑیاں

ساہ گھنگھرو دے چَھݨکار

سݨ سانول میر مہاندڑا

اساں کرنِݨ ٻہوں کم کار

رَس گئی اے جُھمّر جھوک تے

ذرا لاڑا زور دا مار

ہُݨ ایہو راہ سُنڄاپے (بی بی دی نذر) احسن واگھا

ہُݨ ایہو راہ سُنڄاپے

(بی بی دی نذر)

احسن واگھا

آپو اپݨے لیکھ

ہکڑے جڳ نروان ونڈیندے

زہر پیالے پیندے

اپݨی سولی مونڈھے چیندے

ساݙے آسیو پاسیو لنگھ ڳئے

اساں کیتی کنی

نہ کئی حلقہ بگوشی منی

ست زَفران دیاں پُڑیاں چائی

اَڄ پھردے میلے میلے

لکھ گُرو سَے چیلے

توں کون ایں راݨی

آپ پھٹیڑو، سنگت ماندی

مونجھے ٻال ٻلوڑے

متَھے مُکٹ شہزادئیں آلی

بوچھݨ گنڈھ وچھوڑے

ہتھ ونڈاویں چمبے گجرے

سر تیں بار سفر دے

چوݨیں درد اندر دے

عجب تیݙے سُگھڑاپے

ٹُر ڳئیں دے آدر پالݨے

وت آس دے ݙیوے ٻالݨے

کھڑ اُلر اُلر سݙ مارݨے

ہر ہر دے سُکھ وچارݨے

روح روح دے وندلاپے

تیݙا سُوہا جوڑا پاوݨا

وت اپݨی رت وچ دھاوݨا

ہر شے دا رنگ وٹاوݨا

ہک پل وچ جُگ ہنڈھاوݨا

کوئی رمز حلاجی ڄاپے

پئی ریت ایہا ہُݨ سورݨی

تیݙے ٻوہے خلقت ٹورݨی

تیݙے در تو خُشبو چاوݨی

چُم چُم اکھیں تیں لاوݨی

وت جمل جہان ونڈاوݨی

ہُݨ ایہو راہ سُنڄاپے

ویݨ وصال (بےنظیر بھٹو دی مُکاݨ) صابر چشتی

ویݨ وصال

بےنظیر بھٹو دی مُکاݨ

وِسمل پنوار (ملتان)

(1)

اینویں سݨدے ہیں کئی سال اڳیں

ایں راول راٹھ دی پنڈی وچ

جیویں سورج سولی چڑھیا ہا

اونویں چندرمُکھی دھی بھٹو دی

اوہیں سیت سڑئے ہوئے پنڈی وچ

ایں ماء دھرتی دے دھاڑلاں توں

کھا گولی جھول لݙا ڳئی اے

اساں وِسمل "ناں ڳئے" لوکاں دی

ہئی جڳ جیوݨ دی آس ہکا

او وی رُس ڳئی اے، مُکلا ڳئی اے

(2)

اساں جاڳ پئے

اساں ہوند ہمیش دے ویݨ وتیاں

جڳ جیوݨ دی ایہا رمز لدھی

نِت جھل مُکلاوے مِتراں دے

تھئے مونجھ مہاݨے، اساں جاڳ پئے

من اپݨے کوں پچیندیں ہوئیں

اینویں ہنجھڑوں ہار بݨنیدیں ہوئیں

نت سوڳ سنبھال منیندیں ہوئیں

سدا ویݨ وصال کریندیں ہوئیں

تھئے نیر کُماݨے، جاڳ پئے

اِنہاں ݙکھ دیاں ماریاں ڄالیں دے

اِنہاں دُکھدیاں ہوئیاں سالہیں دے

تھئے خاب اُتاݨے، جاڳ پئے

اِنہاں چڑیاں دے چِلکار وچوں

اِنہاں کونجاں دے ݙُسکار وچوں

اِنہاں وراں دے مُݨکار وچوں

اِنہاں ہنساں دے ہنسار وچوں

تھئے سول سیاݨے، جاڳ پئے

مُٹھے ستلج دی مِٹھی لولی دے

نیں چندݨ دی رمجھولی دے

سندھ ساگر دی کہیں چھولی دے

کہیں سانجھ سٻدھ دی ڳولی دے

تھئے نین ݙُکھاݨے، جاڳ پئے

اساں جاڳ پئے اِنہاں پُھلاں وچ

سنگ پکھیاں دے اساں جاڳ پئے

اساں جاڳ پئے رَل وسدیاں وچ

سنگ سکھیاں دے اساں جاڳ پئے

اساں جاڳ پئے ماء جھولی وچ

ماء ٻولی وچ اساں جاڳ پئے

اساں جاڳ پئے